• Dokumenty
• Najczęściej zadawane pytania
• Publikacje
• Ciekawe linki

Międzynarodowe prawo humanitarne i międzynarodowe prawo praw człowieka (zwane dalej prawami człowieka) uzupełniają się nawzajem. Obie dziedziny zmierzają do ochrony jednostki, ale w odmiennych okolicznościach i odmiennymi metodami.

Prawo humanitarne należy stosować w sytuacjach konfliktu zbrojnego (zob. odpowiedź na pyt. 7), natomiast prawa człowieka, czy przynajmniej niektóre z nich - zawsze, zarówno w czasie wojny, jak i pokoju.

Celem prawa humanitarnego jest ochrona ofiar poprzez wysiłki zmierzające do ograniczenia cierpień spowodowanych wojną, natomiast prawa człowieka zmierzają do ochrony jednostki i ułatwiania jej rozwoju.

Prawo humanitarne zajmuje się przede wszystkim sposobem traktowania osób, które dostały się w ręce przeciwnika, a także sposobem prowadzenia działań zbrojnych, zaś prawa człowieka, ograniczając władzę państwa nad jednostką, dążą do zapobieżenia arbitralnemu postępowaniu.

Prawa człowieka w żaden sposób nie zajmują się sposobem prowadzenia operacji wojskowych.

Prawo humanitarne tworzy mechanizmy zapewniające jego przestrzeganie, które umożliwiają ciągłą kontrolę nad metodami wprowadzania go w życie; kładzie ono nacisk na współpracę między stronami konfliktu a neutralnym pośrednikiem w celu zapobiegania naruszeniom. Dlatego też MKCK, którego zadaniem jest zapewnianie przestrzegania prawa humanitarnego, przywiązuje wagę przede wszystkim do umiejętności perswazji.

Mechanizmy kontrolowania przestrzegania praw człowieka są bardzo różne. W wielu przypadkach na odpowiednich instytucjach spoczywa obowiązek ustalenia, czy państwo naruszyło te prawa, czy te nie.
Na przykład Europejski Trybunał Praw Człowieka może, po zakończeniu postępowania w konkretnej sprawie, oświadczyć, że władze danego państwa naruszyły Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Na władzach tych spoczywa wówczas obowiązek zastosowania środków niezbędnych do zapewnienia, że sytuacja wewnętrzna odpowiada standardom określonym w tej konwencji. Mechanizmy wprowadzania w życie praw człowieka mają zasadniczo na celu umożliwienie odszkodowania za doznane krzywdy.

DOKUMENTY Z ZAKRESU PRAW CZŁOWIEKA

Spośród licznych dokumentów, które obecnie obowiązują w tej dziedzinie, należy wymienić:

- Powszechną Deklarację Praw Człowieka, przyjętą przez Zgromadzenie Ogólne NZ w 1948 r.;
- Europejską Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r.;
- Amerykańską Konwencję Praw Człowieka z 1969 r.;
- Afrykańską Kartę Praw Człowieka i Ludów z 1981 r.;
- międzynarodowe pakty praw człowieka z 1966 r.;
- Konwencję Narodów Zjednoczonych o Prawach Dziecka z 1989 r.

Na temat głównych dokumentów z zakresu międzynarodowego prawa humanitarnego zob. odpowiedź na pyt. 4.

"RDZEŃ"

W międzynarodowych dokumentach dotyczących praw człowieka znajdują się postanowienia upoważniające państwa, których istnienie jest zagrożone w wyniku poważnego niebezpieczeństwa publicznego, do zawieszenia praw zawartych w tych dokumentach. W sposób wyjątkowy potraktowano pewne fundamentalne prawa wymienione w każdym traktacie, które muszą być przestrzegane we wszelkich okolicznościach, bez możliwości jakiegokolwiek zawieszenia. Do tych praw należą, w szczególności, prawo do życia, zakaz tortur i nieludzkiego karania lub traktowania, zakaz niewoli i poddaństwa, a także zasada praworządności i niedziałania prawa wstecz. Te najbardziej fundamentalne prawa, które muszą być przestrzegane przez państwa we wszelkich okolicznościach - nawet w przypadku konfliktu lub zamieszek - są znane jako „rdzeń” praw człowieka.

PUNKTY ZBIEŻNOŚCI

Skoro prawo humanitarne należy stosować właśnie w sytuacjach wyjątkowych, jakimi są konflikty zbrojne, to treść praw człowieka, które muszą być przestrzegane przez państwa we wszelkich okolicznościach (czyli "rdzeń") wykazuje zbieżność z fundamentalnymi gwarancjami, jakie występują w prawie humanitarnym, np. zakazem tortur lub egzekucji w trybie doraźnym (art. 75 protokołu I i art. 6 protokołu II).