• Unia Europejska
• Nato
• Współpraca dwustronna
• Linki

 

 

PLANOWANIE CYWILNE

 

Celem planowania cywilnego w NATO jest zbieranie, analiza i rozpowszechnianie informacji na temat narodowych planów wykorzystania zasobów cywilnych w sytuacjach kryzysowych, zgodnie z celami Paktu. Planowanie cywilne umożliwia państwom członkowskim NATO oraz krajom partnerskim wzajemne wspieranie się w przygotowaniach i zmaganiach ze skutkami kryzysów, katastrof i konfliktów. W dynamicznie zmieniającym się świecie przed ludnością w krajach NATO i państwach partnerskich stoi wiele zagrożeń w tym możliwość użycia broni chemicznej, biologicznej czy radiologicznej przez terrorystów. Terroryzm nie jest jednak jedynym wyzwaniem. Katastrofy naturalne, takie jak trzęsienia ziemi, powodzie oraz te spowodowane przez działalność człowieka wciąż stanowią poważne zagrożenie dla ludności cywilnej.

 

Katastrofy dot. ludności cywilnej: zagrożenie dla bezpieczeństwa i stabilności

Planowanie obrony cywilnej jest przede wszystkim odpowiedzialnością państw. Jednak szerokie podejście NATO do bezpieczeństwa, jak opisano w Koncepcji Strategicznej z 1999r., uznaje, że katastrofy i sytuacje kryzysowe mogą stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa i stabilności. Podczas gdy ONZ zachowuje podstawową rolę w koordynacji międzynarodowej pomocy ofiarom katastrof, NATO zapewnia skuteczne forum, na którym wykorzystanie zasobów cywilnych i wojskowych może być dostosowane do osiągnięcia pożądanego celu. Biorąc pod uwagę potrzebę rozwijania i utrzymywania ścisłej współpracy wojskowych i cywilnych społeczności, planowanie cywilne w NATO koncentruje się na następujących pięciu obszarach:

• wsparcie cywilne dla operacji NATO prowadzonych na mocy postanowień Artykułu 5 Traktatu Północnoatlantyckiego  (wspólna obrona)
• wsparcie dla operacji spoza Artykułu 5 (usuwanie skutków katastrof)
• wsparcie dla władz państwowych w przypadku katastrof
• wsparcie dla władz państwowych w ochronie ludności przed efektami użycia broni masowej zagłady
• współpraca z państwami partnerskimi w przygotowaniach i zwalczaniu skutków katastrof

 

Wsparcie cywilne dla operacji NATO prowadzonych na mocy postanowień Artykułu 5 Traktatu Północnoatlantyckiego  (wspólna obrona)

W przypadku zastosowania Artykułu 5, klauzuli ​​wspólnej obrony z Traktatu Północnoatlantyckiego, wsparcie cywilne dla działań wojskowych ma postać porad udzielanych przez ekspertów cywilnych władzom wojskowym NATO w dziedzinach takich jak usuwanie toksycznych i chemikaliów przemysłowych i transportu cywilnego (powietrznego, lądowego lub morskiego). Wsparcie jest zapewniane do władzom wojskowym, aby pomóc im w efektywnym wykorzystaniu zasobów cywilnych. Usługi doradcze i wsparcie są zgodne z popytem. Innymi słowy, władze wojskowe NATO muszą zażądać takiej pomocy, jeżeli uznają to za konieczne. Wsparcie udzielane jest w czasie pokoju, jak również podczas planowania i realizacji operacji. Wsparcia cywilnego  dla wojska w ramach planowania cywilnego nie należy mylić z cywilną współpracą wojskową (CIMIC), która dotyczy interakcji pomiędzy siłami wojskowymi, władzami lokalnymi i organizacjami pomocowymi w zakresie działań w kontekście konfliktu lub sytuacji klęski. CIMIC ustanawia relacje pomiędzy tymi podmiotami oraz, w niektórych przypadkach, podział zasobów, aby osiągnąć cele szybciej i bardziej efektywnie.

 

Sieć cywilnych ekspertów

 

Grupa 380 cywilnych ekspertów rozproszonych na obszarze euroatlantyckim, wybieranych na podstawie konkretnych obszarów wsparcia często wymaganych przez wojsko. Obejmują one cywilne aspekty planowania i operacji NATO w tym zarządzane kryzysowe, usuwanie skutków katastrof i infrastruktura krytyczna. Wskazywani przez kraje eksperci pochodzą zarówno z agencji rządowych jak i prywatnych przedsiębiorstw. Ich służba trwa do trzech lat, uczestniczą w szkoleniach i reagują na prośby o pomoc, zgodnie z procedurą znaną jako Ustalenia Administracyjne Planowania Cywilnego.

 

Katalog ekspertyzy cywilnej i mechanizm “Reachback”

 

W Katalogu ekspertyzy cywilnej znajduje się lista zasobów, które są dostępne dla władz wojskowych NATO, dowódców operacyjnych oraz całej wojskowej struktury dowodzenia. Eksperci zazwyczaj pochodzą z krajowych ministerstw, lub z  komercyjnych przedsiębiorstw. Katalog jest zarządzany przez Euro-atlantyckie Centrum Koordynacji Reagowania na Katastrofy (Euro-Atlantic Disaster Response Coordination Centre). Każdy dowódca wojskowy potrzebujący informacji lub ekspertyzy cywilnej może skierować wniosek do Euro-atlantyckiego Centrum Koordynacji Reagowania na Katastrofy. Proces ten znany jest jako "reachback".

 

Zespół Szybkiego Reagowania Planowania Cywilnego

 

Zespół Szybkiego Reagowania Planowania Cywilnego jest projektem powołanym w celu oceny cywilnych potrzeb i możliwości wsparcia operacji NATO sytuacjach kryzysowych. Koncepcja ta została zatwierdzona w 2006 roku. W ciągu 24 godzin od zatwierdzenia wniosku o udzielenie pomocy Zespół Szybkiego Reagowania złożony ekspertów cywilnych z Grup Planowania Komitetu Planowania Cywilnego może być wysłany do oceny potrzeb wykorzystania zasobów cywilnych w obszarach: ochrony ludności, transportu, przemysłu, komunikacji, pomocy medycznej oraz zapewniania żywności i wody. W razie potrzeby zespół może być wsparty przez przedstawicieli Kwatery Głównej NATO, władze wojskowe NATO i innych ekspertów krajowych. W przypadku kryzysu humanitarnego, Zespół Szybkiego Reagowania współpracuje blisko z ONZ i krajem dotkniętym katastrofą.

 

COMPASS

 

Planowanie Cywilne NATO jest odpowiedzialne za zarządzanie bazą danych COMPASS. Jest to wykaz krajowych cywilnych specjalistów z dziedziny polityki, odbudowy, stabilizacji i mediów, możliwych do wysłania na w krótko-, średnio- i długo- terminowe zadania. Ich rolą jest doradzanie siłom NATO w wypełnianiu ich zadań w koordynacji współpracy z innymi organizacjami międzynarodowymi.

 

Wsparcie dla operacji spoza Artykułu 5.

 

Mechanizmy, które wykorzystywane są do zapewniania wsparcia cywilnego operacjom prowadzonym na podstawie Artykułu 5. są wykorzystywane także podczas misji nie prowadzonych na podstawie Artykułu 5.  Misje spoza Artykułu 5. jak do tej pory były znacznie częściej przeprowadzane niż te, prowadzone na podstawie  Artykułu 5. Misje te to najczęściej operacje przeprowadzane w krajach nie należących do NATO i mają na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się konfliktów i destabilizacji regionu (np. operacje pokojowe w Bośni i Hercegowinie oraz w Kosowie). Począwszy od 1990, NATO przeprowadziło wiele operacji reagowania kryzysowego spoza Artykułu 5. na trzech kontynentach: początkowo w byłej Jugosławii w Europie, a następnie w Afganistanie i Iraku w Azji i regionie Darfur w Sudanie w Afryce. Operacje te obejmowały szerokie spektrum misji, od zapobiegania kryzysom do reagowania w sytuacjach kryzysowych w nagłych wypadkach. Na przykład, na wniosek dowódcy NATO w Afganistanie, eksperci cywilni dostarczyli informacje na temat komercyjnych toksycznych substancji chemicznych, co pozwoliło dowódcom podjąć decyzje operacyjne. Ponadto, w ramach wsparcia udzielanego przez NATO podczas Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2004 roku w Grecji, cywilni przedstawiciele Euro-atlantyckiego Centrum Koordynacji współpracowali z wojskiem w zakresie planowania działań na wypadek ataku terrorystycznego przy użyciu środków chemicznych, biologicznych lub radiologicznych. Cywilne wsparcie dla tych operacji było istotne dla ich powodzenia.

Wsparcie dla instytucji krajowych podczas zagrożeń niemilitarnych

Organizacja wsparcia w czasie zagrożeń naturalnych i wynikających z działalności człowieka realizowana jest „ad hoc” na prośbę instytucji kraju zagrożonego. Państwo będące członkiem NATO lub krajem partnerskim kieruje swoją prośbę do Euroatlantyckiego Ośrodka Koordynacji Reagowania w Przypadku Katastrof (EADRCC), który przesyła ją dalej do państw członkowskich i krajów Partnerstwa dla Pokoju. Centrum wspiera koordynację pomocy, a zebrane z państw oferty przekazuje krajowi potrzebującemu. Przykładowo: jeżeli kraj potrzebuje żywności i schronienia dla ludzi, EADRCC zbierze propozycje pomocy i porówna je ze zgłoszonym zapotrzebowaniem, dzięki czemu uniknie się dublowania wysiłków. W niektórych przypadkach Rada Północnoatlantycka (główny organ decyzyjny NATO) musi wpierw wyrazić zgodę na zapewnienie pomocy instytucjom cywilnym.  Dzieje się to w przypadku, gdy państwo zgłaszające prośbę o wsparcie nie jest członkiem NATO ani krajem stowarzyszonym lub gdy koniecznym jest wykorzystanie wspólnych sił wojskowych Sojuszu. Dobrym tego przykładem były działania podejmowane w Pakistanie po trzęsieniu ziemi w regionie Kaszmiru w 2005 r. Siły NATO przetransportowały drogą lotniczą 3500 ton pilnej pomocy dla Pakistanu i zadysponowały inżynierów, zespoły medyczne i specjalistyczny sprzęt do wsparcia działań po kataklizmie.

Wsparcie dla instytucji krajowych w ochronie ludności przed skutkami użycia broni masowego rażenia

W następstwie ataków terrorystycznych z 11 września 2001 roku, a także aktów terroru w Madrycie i Londynie, działania w ramach Civil Emergency Planning skoncentrowały się na wzmacnianiu krajowych zdolności i przygotowaniu cywilnym na wypadek ataków z użyciem czynników chemicznych, biologicznych, radiologicznych lub jądrowych (CBRN). W 2002 r. w Pradze przyjęto Plan Działania w Cywilnych Sytuacjach Kryzysowych na rzecz ochrony ludności przed skutkami użycia broni masowego rażenia. Wynikiem tego było poszerzenie zasobów możliwych do użycia podczas zdarzeń z czynnikami CBRN (wsparcie medyczne, rozpoznanie radiologiczne, medyczna ewakuacja lotnicza). Dla krajów Rady Partnerstwa Euroatlantyckiego stworzono również wytyczne i standardy, które objęły obszary planowania, szkolenia i wyposażenia zespołów reagujących na zagrożenia CBRN. Wszystkie te działania wzmocniły zdolność wzajemnej pomocy członków NATO i krajów partnerskich podczas tego typu zdarzeń. Wypracowano kompleksowy program szkoleń i ćwiczeń CBRN dla krajów Rady Partnerstwa Euroatlantyckiego. Grupa Zdrowia Publicznego i Żywności/Wody NATO stworzyła protokoły leczenia dla ofiar ataków CBRN. Grupa Ochrony Ludności NATO przedstawiła wytyczne informacji publicznej do wykorzystania przed, podczas i po kryzysie. Grupa Transportowa NATO stworzyła mechanizmy koordynacji krajowych, cywilnych zasobów transportowych do użycia na potrzeby Sojuszu w przypadku ewakuacji masowej i medycznej. Wypracowano również Protokół Ustaleń (Memorandum of Understanding) dotyczący wsparcia kluczowego transportu transgranicznego, aby przyśpieszyć i uprościć odprawę międzynarodowych zespołów wysyłanych do poważnych zdarzeń.

 

Współpraca z państwami partnerskimi 

 

Kraje partnerskie - kraje, które są związane z NATO w ramach różnych struktur współpracy - wniosły znaczący wkład do planowania cywilnego NATO i możliwości przygotowania na wypadek katastrof.

Kraje Rady Partnerstwa Euro-atlantyckiego są reprezentowane w komitetach planowania cywilnego NATO. Są one również zaangażowane w działania edukacyjne i szkoleniowe.

Planowanie cywilne jest również istotnym elementem Dialogu Śródziemnomorskiego NATO. Oprócz okresowych wspólnych spotkań przedstawicieli krajów Dialogu Śródziemnomorskiego i Komitetu Planowania Cywilnego, kraje te zostały zaproszone do udziału w kilku wydarzeniach dotyczących planowania cywilnego, w tym w szkoleniach i seminariach.Po szczycie w Stambule w 2004 roku, na którym uznano potrzebę bardziej ambitnego i poszerzonego partnerstwa w ramach Dialogu Śródziemnomorskiego, współpraca w ramach usuwania skutków katastrof i planowania cywilnego została zintensyfikowana.

 

Organy decyzyjne planowania cywilnego

 

Ponieważ planowanie cywilne jest wielowymiarowym projektem, zarządzanie nim wymaga szerokiej współpracy w ramach NATO, a także z krajowymi centrami cywilnego planowania kryzysowego i innymi organizacjami międzynarodowymi.

Głównym organem w zakresie obrony cywilnej Komitet Planowania Cywilnego (CEPC). Narzędziem operacyjne do jego dyspozycji Euro-Atlantyckie Centrum Koordynacji Reagowania na Katastrofy (EADRCC).

 

Komitet Planowania Cywilnego

 

Codziennymi pracami w ramach planowania cywilnego NATO zajmuje się Komitet Planowania Cywilnego (CEPC), wcześniej funkcjonujący pod nazwą Wysoki Komitet Planowania Cywilnego. Składa się on z przedstawicieli państw, którzy nadzorują prace prowadzone w ramach NATO.

Z upoważnienia Rady Północnoatlantyckiej, Komitet ten spotyka się raz na pół roku w sesji plenarnej i organizuje regularne spotkania w stałej sesji. Spotkaniom tym przewodniczy Asystent Sekretarza Generalnego ds. Operacyjnych i Zastępca Asystenta Sekretarza Generalnego ds. Planowania, Planowania Cywilnego i Ćwiczeń.

Biorąc pod uwagę duże zainteresowanie państw partnerskich planowaniem cywilnym, spotkania CEPC odbywają się w formie posiedzenia plenarnego Rady Partnerstwa Euro-Atlantyckiego dwa razy w roku, obejmującego wszystkie kraje NATO i kraje partnerskie. Stałe spotkania z partnerami odbywają się średnio raz na miesiąc.

Na posiedzeniach plenarnych państwa są reprezentowane przez szefów krajowych organizacji odpowiedzialnych za cywilne planowanie kryzysowe. Na poziomie stałych spotkań zazwyczaj uczestniczą członkowie krajowych przedstawicielstw w siedzibie głównej NATO.

 

Grupy Planowania

 

Pod kierunkiem CEPC, cztery techniczne Grupy Planowania skupiają krajowych ekspertów rządowych, ekspertów z sektora prywatnego i przedstawicieli wojska w celu koordynacji planowania w różnych obszarach aktywności cywilnej. Te obszary to:

• Ochrona ludności
• Transport (lotnictwo cywilne, transport oceaniczny i naziemny)
• Ochrona zdrowia, bezpieczeństwo wód, żywność
• Zasoby przemysłowe, komunikacja

Organy te doradzają CEPC w sprawach związanych z kryzysami i pomagają władzom wojskowym NATO i państwom w rozwijaniu i utrzymywaniu efektywnych rozwiązań w zakresie wykorzystania zasobów cywilnych.

Na przykład Grupa Planowania Transportu określa dostępność komercyjnych zasobów i infrastruktury, potrzebnych do zapewnienia opłacalnego i łatwo dostępnego transportu na potrzeby potencjalnych operacji.

CEPC i Grupy Planowania są obsługiwane przez międzynarodowy zespół urzędników w wydziale planowania cywilnego Wydziału Operacyjnego ds. Personelu Międzynarodowego .

 

Euro-Atlantyckie Centrum Koordynacji Reagowania na Katastrofy 

 

W czerwcu 1998, Euro-Atlantyckie Centrum Koordynacji Reagowania na Katastrofy (EADRCC) powstało w Kwaterze Głównej NATO, w oparciu o wniosek złożony przez Federację Rosyjską. Utworzone w ramach programu Partnerstwo dla Pokoju, Centrum koordynuje działania NATO i państw partnerskich w obszarze euro-atlantyckim w reakcji na katastrofy naturalne i spowodowane przez człowieka.

Od 2001 roku EADRCC pełni także rolę w koordynacji reakcji krajów na zamachy terrorystyczne z wykorzystaniem broni chemicznych, biologicznych lub radiologicznych, a także działań zarządzania skutkami tych zdarzeń.

W ramach swojej roli operacyjnej, EADRCC organizuje najważniejsze międzynarodowe ćwiczenia w terenie w celu symulacji naturalnych i spowodowanych przez człowieka sytuacjach katastrof i zarządzania ich skutkami. Organizuje także regularne ćwiczenia sztabowe, o mniejszym zakresie i jak ich nazwa wskazuje, nie wymagają wykorzystania zasobów.

Od momentu uruchomienia, EADRCC brało udział w ponad 40 operacjach na całym świecie, począwszy od koordynacji transportów humanitarnych, uchodźców, pomocy ofiarom powodzi, huraganów i trzęsień ziemi, gaszenia pożarów lasów, oraz pomoc dla Grecji w Igrzyskach Olimpijskich w 2004 roku. W 2005 i 2006, EADRCC odegrało kluczową rolę koordynatora pomocy humanitarnej NATO dla Stanów Zjednoczonych po huraganie Katrina dla Pakistanu po trzęsieniu ziemi. Od sierpnia do listopada 2010 r. EADRCC koordynował dostawy pomocy humanitarnej dla Pakistanu przez most powietrzny NATO.

Obsadzone przez urzędników z NATO i krajów partnerskich, Centrum ściśle współpracuje z Biurem Narodów Zjednoczonych ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej (UNOCHA) i innymi organizacjami międzynarodowymi, w tym Międzynarodową Agencją Energii Atomowej (IAEA), Światową Organizacją Zdrowia (WHO), Światowym Programem Żywnościowym (WFP) i Organizacją ds. zakazu Broni Chemicznej (OPCW).

 

Wsparcie stabilizacji i odbudowy

 

Po Szczycie w Rydze w 2006 roku podjęto działania na rzecz wzmocnienia zdolności sił NATO we wspieraniu procesu stabilizacji i odbudowy we wszystkich fazach kryzysu, szczególnie w sytuacji, gdy względy bezpieczeństwa ograniczają możliwości działania innych organizacji międzynarodowych i lokalnych.

We wsparciu stabilizacji i odbudowy, w ramach doradztwa siłom wojskowym, wykorzystana może zostać w przyszłości ekspertyza cywilna. Obejmować ona może kwestie m.in. odbudowy miejscowego przemysłu, sieci transportowych, produkcji rolniczej, infrastruktury zdrowotnej i łączności.

Ścisła współpraca cywilno-wojskowa w tym obszarze jest ważnym elementem aktualnych operacji NATO. Dobrym przykładem tego działania są Prowincjonalne Zespoły Odbudowy ustanowione w Afganistanie. Pracujący w nich personel cywilno-wojskowy poszerza zasięg oddziaływania centralnego rządu afgańskiego w terenie i wspiera proces odbudowy i zapewniania bezpieczeństwa realizowany przez instytucje miejscowe.

 

Koordynacja działań NATO z innymi organizacjami międzynarodowymi

 

Działania związane z Planowaniem Cywilnym NATO są ściśle skoordynowane z działaniami innych organizacji międzynarodowych takich jak: ONZ, w szczególności Biuro ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej (UN OCHA) i Unia Europejska. Jednym z najważniejszych aspektów współpracy są informacje nt. działalności różnych podmiotów zaangażowanych w proces usuwania skutków katastrof.

Współpraca z innymi organizacjami międzynarodowymi jest zatem bardzo istotna dla NATO. Co roku odbywają się duże międzynarodowe ćwiczenia, które mają na celu wzmocnienie współpracy pomiędzy innymi organizacjami międzynarodowymi takimi jak: Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża, Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, Organizacja ds. Zakazu Broni Chemicznej i Światowa Organizacja Zdrowia.