Zadania ochrony ludności w UE pozostają w sferze wyłącznych kompetencji państw członkowskich Unii. Władze krajowe dysponują zasobami i zdolnościami reagowania w sytuacji kryzysowej, których mogą użyć dla wsparcia innych państw członkowskich lub krajów trzecich. Zadania UE to koordynowanie i wspieranie działań narodowych, zwłaszcza w przypadku operacji poza granicami Unii.
Obecnie podstawowe dokumenty regulujące współpracę w ramach ochrony ludności to „Mechanizm Wspólnotowy”, umożliwiający i usprawniający reagowanie w sytuacji krytycznej oraz „Program Działań”, dzięki któremu możliwe jest finansowanie przedsięwzięć z zakresu zapobiegania i gotowości.
Najważniejszy element składowy „Mechanizmu” to Centrum Informacji i Monitoringu (MIC) – działająca całodobowo komórka Komisji Europejskiej, odpowiedzialna za prowadzenie bazy danych, stały monitoring sytuacji na świecie i przekazywanie ewentualnych próśb o wsparcie. Punktem kontaktowym MIC w Polsce jest Krajowe Centrum Koordynacji Ratownictwa i Ochrony Ludności KG PSP. W ramach „Mechanizmu” wysyłane są zespoły interwencyjne państw członkowskich na operacje w UE oraz poza granicami Wspólnoty. Działanie zespołów ułatwia Wspólny System Informacji i Łączności (CECIS) oraz system szkoleń i wymiany ekspertów.
W związku z pojawieniem się nowych wyzwań dla bezpieczeństwa Europy (walka z terroryzmem, ochrona infrastruktury krytycznej, zagrożenie poważnymi katastrofami, np. tsunami, konieczność usprawnienia transportu pomocy) w latach 2005-2006 podjęto szereg inicjatyw w celu wzmocnienia i ujednolicenia ochrony ludności na poziomie UE.
Projekt przekształcenia „Mechanizmu” ma na celu rozszerzenie listy zagrożeń, w przypadku których „Mechanizm” może być uruchomiony oraz dodanie zapisów o modułach (wyspecjalizowanych narodowych jednostkach ochrony ludności), rozwój systemów wczesnego ostrzegania i sprecyzowanie roli instytucji Unii w przypadku katastrofy poza granicami UE.
Celem powołania nowego „Instrumentu finansowego ochrony ludności” jest zastąpienie dotychczasowego „Programu Działań” i stworzenie przejrzystych podstaw prawnych finansowania wzmacniania gotowości, zapobiegania i reagowania. Nowym rozwiązaniem proponowanym w „Instrumencie” jest możliwość dofinansowania przez Komisję Europejską transportu lub sprzętu w przypadku, gdy możliwości państw członkowskich ulegną wyczerpaniu.
W ciągu ostatnich lat w ramach wszystkich filarów UE podjęto kroki zmierzające do wzmocnienia bezpieczeństwa obywateli Unii. W związku z tym zintensyfikowano współpracę interdyscyplinarną, zwłaszcza w zakresie Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony, ochrony zdrowia, zarządzania kryzysowego i walki z terroryzmem. Trwają prace nad „Europejskim Programem Ochrony Infrastruktury Krytycznej” oraz „Podręcznikiem koordynacji UE w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych”. Omawiane są również kwestie możliwości wykorzystania zasobów wojskowych na potrzeby cywilnych operacji ochrony ludności, zwłaszcza w zakresie transportu.
W przyszłości można się spodziewać dalszego wzrostu znaczenia ochrony ludności na poziomie UE i bliższego związania tej problematyki z szeroko rozumianą polityką bezpieczeństwa Unii Europejskiej.
Opracowała Małgorzata Jankowska, Departament Zarządzania Kryzysowego i Spraw Obronnych MSWiA.
Więcej informacji na:
