Program ochrony przeciwpowodziowej w dorzeczu rzeki Odry

 

W grudniu 2006 roku zakończono negocjacje z Międzynarodowym Bankiem Odbudowy i Rozwoju oraz z Bankiem Rozwoju Rady Europy w sprawie ustalenia warunków umów, których przedmiotem jest współfinansowanie „Projektu ochrony przeciwpowodziowej w dorzeczu rzeki Odry”. W dniu 7 lutego 2007 roku Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie związania Polski ww. umowami. Projekt zakłada stworzenie czynnego i biernego zabezpieczenia przeciwpowodziowego doliny Odry poprzez budowę suchego zbiornika przeciwpowodziowego (polderu) Racibórz Dolny oraz odbudowę i modernizację systemu zabezpieczeń przeciwpowodziowych Wrocławia (Wrocławski Węzeł Wodny). Zakończenie projektu, będącego częścią realizowanego obecnie rządowego „Programu dla Odry 2006”, planowane jest w 2014 r., a całkowity koszt jego realizacji wyniesie 505 mln euro. Nadzór nad realizacją Projektu sprawuje Komitet Sterujący Projektu, którego przewodniczącym jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Ponadto komitet tworzą: Minister Finansów i Minister Środowiska.

Projekt będzie się składał z dwóch podstawowych komponentów:

 

Komponent A: Budowa suchego zbiornika przeciwpowodziowego Racibórz Dolny (218,3 mln EUR)

 

Suchy zbiornik przeciwpowodziowy (polder) Racibórz Dolny powstanie na Odrze niedaleko od granicy z Republiką Czeską w pobliżu miasta Racibórz w celu gromadzenia wody powodziowej. Całkowita pojemność polderu wyniesie około 185 mln m³. Zadanie obejmuje budowę zapory o długości 4 km przez dolinę Odry, która będzie miała maksymalną wysokość 10,5 m powyżej poziomu koryta Odry.

Polder przyniesie następujące główne korzyści: redukcję szczytowego przepływu Odry poniżej polderu, (dzięki czemu znacznie poprawi się efektywność istniejącego systemu zabezpieczenia przeciwpowodziowego), oraz opóźnienie momentu wystąpienia szczytowych fal powodziowych przy ujściu rzeki Nysy Kłodzkiej do Odry (co zmniejszy w przyszłości prawdopodobieństwo niekorzystnego nakładania się dwóch fal powodziowych, będących przyczyną powstania tak wielkich zniszczeń w 1997 roku). Tym samym nastąpi w rezultacie znaczne ograniczenie częstotliwości i dotkliwości powodzi w przyszłości.

 

Komponent B: Modernizacja Wrocławskiego Węzła Wodnego (WWW, koszt ogółem 252,0 mln EUR).

 

Przepustowość Wrocławskiego Węzła Wodnego aktualnie nieznacznie przekracza 2.200 m³/s. Oszacowano, że maksymalny przepływ w czasie powodzi w 1997 roku wyniósł 3.640 m³/s w miejscowości Trestno (powyżej Wrocławia). Suchy zbiornik przeciwpowodziowy Racibórz Dolny będzie stanowił częściową, ale nie całkowitą, ochronę przed powodzią. Przepisy polskie wymagają, aby budowle klasy I były zaprojektowane tak, aby poziom korony obwałowań wznosił się przynajmniej do poziomu wezbrań powodziowych o prawdopodobieństwie raz na 1.000 lat, a w przypadku budowli klasy II do poziomu wezbrań powodziowych o prawdopodobieństwie raz na 333 lata. Odpowiednia ochrona zapewniona przez wrocławskie budowle klasy I oznacza w rzeczywistości zabezpieczenie przed powodzią podobną do tej z 1997 roku. Biorąc pod uwagę redukcję przepływu szczytowego przez zbiornik Racibórz, przyjęto miarodajny przepływ w Brzegu Moście (powyżej Wrocławia) na poziomie 3.100 m³/s. Ochrona przeciwpowodziowa Wrocławia będzie więc zapewniona, w połączeniu z polderem Racibórz, dzięki modernizacji i unowocześnieniu systemu zabezpieczeń wzdłuż koryt Odry przecinających miasto. Niezbędne prace w ramach modernizacji WWW składają się z trzech zadań: przebudowa obwałowań i wałów Odry; przebudowa koryt Odry; oraz kanał przerzutowy do Widawy.

 

Przebudowa obwałowań i wałów Odry (53,1 mln EUR).

Przebudowa ta obejmuje: prace mające na celu zmniejszenie ryzyka wymywania gruntu pod wałami; podwyższenie wałów tam, gdzie jest to konieczne; prace mające na celu podwyższenie stabilności i wysokości istniejących ścian oporowych. Prace te zostaną wykonane w następujących miejscach:

a)       lewostronne obwałowania polderu Oławka;

b)       obwałowania polderu Bliżanowice-Trestno;

c)        wały pierścieniowe wokół Opatowic i Nowego Domu;

d)       lewostronne obwałowania Odry na odcinkach Kotowice – Siedlce, PopowiceKozanów, Maślice, Pracze Odrzańskie, Jałówek, wraz z oczyszczalnią ścieków;

e)       prawostronne obwałowania na odcinkach Janowice, Jeszkowice, Kamieniec Wr., Łany, Wojnów, Zalesie - Zacisze, Osobowice, Różanka i Rędzin;

f)        budowa ścian oporowych Odry w centrum;

g)       likwidacja polderu Paniowice, przebudowa obwałowań Rędzin, przebudowa obwałowań Leśnica, oraz likwidacja obwałowań przy stopniu wodnym Rędzin o łącznej długości 8,95 km; ukończenie obwałowań na odcinku Siechnice - Groblice.

 

Przebudowa koryt i kanałów Odry (118,0 mln EUR).

Przebudowa ma na celu zwiększenie przepustowości hydraulicznej Odry i obejmuje następujące prace:

-          przebudowę Kanału Powodziowego: poszerzenie i pogłębienie;

-          przebudowę koryta Odry Miejskiej, w tym poszerzenie, pogłębienie, budowę umocnionych skarp i ścian oporowych, modernizację śluzy przeciwpowodziowej, modernizację miejskiej śluzy żeglugowej;

-          przebudowę koryta Starej Odry wzdłuż Kanału Miejskiego: poszerzenie koryta rzeki, skrócenie kierownicy śluzy nawigacyjnej Różanka; przebudowę jazu Różanka; zwiększenie przepustowości mostów Warszawskiego, Trzebnickiego i Poznańskiego; port rzeczny Popowice: dodatkowe zabezpieczenia;

-           przebudowę koryta Odry Południowej (odcinek śródmiejski) - przebudowę jazu przy elektrowni Wrocław I;

-           przebudowę koryta Odry od połączenia z korytem Starej Odry do ujścia Widawy wraz górnym stanowiskiem jazu Brzeg Dolny poprzez poszerzenie, pogłębienie i ukształtowanie skarp;

-          przebudowę stopnia wodnego Rędzin.

 

Przerzut wód powodziowych do Widawy (49,3 mln EUR).

Kanał ulgi Odra – Widawa zostanie powiększony w taki sposób, aby pomieścić przepływ wód powodziowych z Odry do Widawy wynoszący około 320m³/s w czasie powodzi podobnej do tej z 1997 roku. Przepustowość Widawy zostanie zwiększona do 350 m³/s. Komponenty projektu są następujące:

a)       Przebudowa kanału ulgi Widawa - Odra:

-          nowy jaz zasuwowy na wlocie kanału Odra – Widawa wraz z obwałowanym przelewem spływowym. Jaz ten będzie budowany jednocześnie z przebudową prawostronnych obwałowań koryta Odry;

-          przebudowa istniejącego mostu kolejowego na trasie Miłoszyce – Osobowice;

-          przebudowa istniejącego mostu drogowego wzdłuż ulicy Swojczyckiej;

-          budowa nowych wałów przeciwpowodziowych;

-          przebudowa istniejących wałów przeciwpowodziowych;

-          likwidacja istniejących obwałowań przeciwpowodziowych.

b)       Zwiększenie przepustowości przepływowej doliny Widawy:

-          przebudowa istniejącego mostu drogowego nad Starą Widawą wzdłuż ulicy Głównej;

-          przebudowa istniejących mostów nad Widawą wzdłuż ulicy Krzywoustego, mostu drogowego wzdłuż ulicy Sułowskiej i mostu Pęgowskiego;

-          budowa nowych wałów przeciwpowodziowych;

-          modernizacja istniejących wałów przeciwpowodziowych;

-          likwidacja istniejących wałów przeciwpowodziowych.

 

Ponadto Projekt obejmuje:

Komponent C: Poprawa osłony przeciwpowodziowej, monitorowanie i ocena, nadzór nad planem zarządzania środowiskiem i planu przesiedlenia (26,6 mln EUR).

Komponent ten będzie składał się z trzech podkomponentów:

(C1) poprawa przygotowania na wypadek sytuacji nadzwyczajnych oraz plany ochrony przeciwpowodziowej w dorzeczu Odry przy udziale samorządów lokalnych, odpowiednich instytucji oraz grup bezpośrednio i pośrednio zainteresowanych Projektem (tzw. interesariuszy). Obejmie to powołanie nowoczesnego Centrum Ochrony Przeciwpowodziowej na Odrze dla dorzecza górnej i środkowej Odry oraz grupy roboczej składającej się z przedstawicieli właściwych Regionalnych Zarządów Gospodarki Wodnej (RZGW), Regionalnych Zarządów Melioracji i Urządzeń Wodnych (RZMiUW), władz administracyjnych odpowiednich województw, powiatów i gmin, w tym Raciborza, Opola, Wrocławia i innych większych miast usytuowanych w dorzeczu, jak również Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW) oraz innych jednostek zajmujących się prognozowaniem, planowaniem i zarządzaniem przeciwpowodziowym. Zostaną przeanalizowane i unowocześnione istniejące plany ochrony przeciwpowodziowej i przygotowania na wypadek sytuacji nadzwyczajnych, oraz zarządzania kryzysowego podczas powodzi i po powodzi. Będą rozwijane Ośrodki Koordynacyjno-Informacyjne (OKI), modele do symulowania powodzi zostaną udoskonalone i oddane do użytku oraz zostaną opracowane plany operacyjne dla potrzeb zintegrowanej eksploatacji i zarządzania głównymi przeciwpowodziowymi zbiornikami retencyjnymi i innymi obiektami infrastruktury hydrotechnicznej w dorzeczu Odry. Komponent ten przyczyni się do bardziej efektywnego wykorzystania istniejącej infrastruktury przeciwpowodziowej oraz infrastruktury proponowanej w ramach tego Projektu.

(C2) dalsze wsparcie działań zmierzających do udoskonalenia systemu prognozowania powodzi w celu zapewnienia funkcjonalności obecnie wdrażanego Systemu Monitoringu i Osłony Kraju (SMOK).

(C3) opracowanie strategii osłony i ochrony przeciwpowodziowej wraz ze wskazaniem projektów priorytetowych i ustaleniem ich kolejności według ważności, opracowanie wstępnych studiów wykonalności dla przynajmniej trzech projektów o dużym priorytecie i studium wykonalności dla projektu o najwyższym priorytecie;

(C4) monitorowanie i ocena oddziaływania Projektu, w tym realizacja i monitorowanie planu zarządzania środowiskiem i planu przesiedlenia. Celem komponentu monitorowania i oceny jest dokonanie oceny skuteczności realizacji Projektu w kategoriach osiągnięcia celów Projektu i oszacowanie jego wpływu fizycznego, hydrologicznego, środowiskowego, społecznego i ekonomicznego. Działania w ramach monitorowania i oceny zapewnią bieżące informacje na temat realizacji Projektu i jego wpływu na różne komponenty. W szczególności wnikliwie powinna być monitorowana realizacja planu zarządzania środowiskiem i planu przesiedlenia;

(C5) realizacja prac związanych z planem zarządzania środowiskiem, które nie są zawarte w innych komponentach Projektu lub mogą być nie objęte przez Program dla Odry 2006, bądź też inne projekty realizowane na terenie kraju.

Realizacja komponentu C projektu (a szczególnie komponentów C1, C2 i C3) wymaga wykorzystania Systemu Informacji Przestrzennej Dorzecza Odry dla osiągnięcia zamierzonych celów jakimi są:

-          system monitorowania i prognozowania zjawisk meteorologiczno – hydrologicznych,

-          system ostrzegania przed niekorzystnymi zjawiskami mogącymi spowodować powódź,

-          mapy ryzyka, określone na podstawie obliczeń i zdarzeń historycznych,

-          ośrodki koordynacyjno – informacyjne ochrony przeciwpowodziowej,

-          system organizacyjny działań zarówno w okresie przedpowodziowym, w okresie powodzi, jak i po powodzi, dostosowany do lokalnych warunków,

Narzędziami wspomagającymi osiągnięcie wyżej wymienionych celów to:

-          monitoring powodziowy wraz systemem przetwarzania informacji,

-          mapy zagrożenia powodziowego wraz z oceną podatności na zagrożenia istniejącego zagospodarowania w obrębie tych stref,

-          System Informacji Przestrzennej Dorzecza Odry,

-          scenariusze powodziowe,

-          modele rozwoju powodzi.